Kısaca: Şema terapi, çocukluk ve ergenlikte temel duygusal ihtiyaçlar yeterince karşılanmadığında gelişen ve yetişkinlikte tekrar eden örüntülere dönüşen erken dönem uyumsuz şemalarla çalışan bütünleştirici bir psikoterapi yaklaşımıdır. Jeffrey Young tarafından 1980'lerin sonu ve 1990'larda geliştirildi.
Neden Ortaya Çıktı?
Young, BDT'den yeterince fayda göremeyen bir grup danışan fark etti. Bu kişilerin sorunları tek bir düşünceden değil, yıllardır süren ve ilişkilerden işe kadar her yere taşınan köklü kalıplardan besleniyordu. Şema terapi, BDT'yi bağlanma kuramı ve deneyimsel tekniklerle birleştirerek bu kalıplara uzanmayı hedefledi.
Şema Neyden Doğar?
Young'a göre her çocuğun bazı temel ihtiyaçları vardır. Güvenli bağlanma, özerklik ve yeterlik duygusu, duygularını ifade edebilme özgürlüğü, oyun ve kendiliğindenlik, bir de gerçekçi sınırlar. Bu ihtiyaçlar tekrar tekrar karşılanmadığında çocuk dünyayı anlamlandırmak için bir harita çizer. O harita o dönemde işe yarar, ama yetişkinlikte eskimiş bir yol tarifi gibi kalır.
Şema terapide 18 erken dönem uyumsuz şema tanımlanır ve bunlar beş şema alanında toplanır. Terk edilme, kusurluluk, yüksek standartlar ve kendini feda sık karşılaşılanlardandır. Bu şemalar günlük hayatta farklı durumlar ve ilişkiler içinde tekrar tekrar görünür hale gelebilir.
Şemayla Nasıl Baş Ederiz?
Üç yol tanımlanır. Teslim olmada kişi şemanın söylediğini doğru kabul edip ona göre yaşar. Kaçınmada şemayı tetikleyecek her durumdan uzak durur. Aşırı telafide ise tam tersini oynar; örneğin içten içe yetersiz hisseden biri dışarıya kusursuz ve baskın bir görüntü sunar.
Terapide Neler Yapılır?
Bilişsel çalışmaların yanında imajinasyonla yeniden senaryolaştırma, sandalye çalışmaları ve terapistin sınırlar içinde karşılanmamış ihtiyaçlara ses verdiği sınırlı yeniden ebeveynlik kullanılır. Şema terapi özellikle kronik ilişki sorunları ve kişilik örüntüleriyle çalışırken tercih edilir; süreç BDT'ye göre çoğu zaman daha uzun sürer.
“Bir tepki yaşanan olaydan büyükse, çoğu zaman konuşan bugün değil, eski bir yaradır.”
Psikolog Mahir Efe Falay
Sık Sorulan Sorular
Şema terapi ile BDT arasındaki fark nedir?
BDT daha çok bugünkü düşünce ve davranışlara odaklanır. Şema terapi bu örüntülerin kökenine, çocukluk deneyimlerine ve duygusal ihtiyaçlara da iner.
Kaç tane şema vardır?
Young'ın modelinde 18 erken dönem uyumsuz şema beş alan altında tanımlanır.
